امنیت منطقه‌ای با گفت‌وگو و همکاری ساخته می‌شود

به گزارش دلتانا،

سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه، در سخنرانی خود در مجمع گفت‌وگوی جهانی ۲۰۲۶ که به میزبانی انجمن سیاست خارجی اندونزی برگزار شد، شرایط کنونی نظام بین‌الملل را نیازمند بازنگری جدی دانست و گفت ادامه مسیر کنونی، جهان را با بحران‌های عمیق‌تر و جنگ‌های طولانی‌تری مواجه خواهد کرد.
عراقچی در این نشست با اشاره به عنوان کنفرانس «فراخوانی برای یک چرخش جهانی؛ بازگرداندن توسعه به مرکز توجه، احیای کرامت انسانی و بازسازی عدالت در جهانی پرآشوب»، اظهار کرد که جنگ، مداخله، تحریم و اعمال زور در سال‌های اخیر از حالت استثنا خارج شده و در بخش‌هایی از مناسبات بین‌المللی به ابزارهای عادی سیاست تبدیل شده‌اند.
او با طرح این پرسش که چگونه نظام بین‌المللی که با هدف جلوگیری از جنگ، حمایت از صلح، حفظ کرامت انسان و تضمین عدالت شکل گرفته، امروز در برابر تجاوز، کشتار غیرنظامیان و نقض حقوق بین‌الملل با چنین چالش‌هایی روبه‌رو شده است، ریشه این وضعیت را در دهه‌ها مداخله خارجی، فشار نظامی و جنگ‌های مستمر دانست.
تجربه جنگ‌های بی‌پایان
وزیر امور خارجه تأکید کرد تجربه چند دهه گذشته نشان داده است که مداخله نظامی لزوماً امنیت ایجاد نمی‌کند و اعمال فشار و اجبار نیز به صلح پایدار منجر نخواهد شد. به گفته او، عادی‌شدن استفاده از قدرت نظامی، چرخه‌ای از تقابل و منازعه ایجاد کرده که پیامدهای آن فراتر از مرزهای میدان نبرد گسترش یافته است.
عراقچی با اشاره به تحولات غزه، آن را یکی از نمونه‌های جدی پیامدهای این رویکرد دانست و گفت آنچه در این منطقه رخ می‌دهد، تنها یک بحران انسانی نیست، بلکه آزمونی برای مسئولیت جامعه بین‌المللی است. او کشتار غیرنظامیان، آوارگی، تخریب زیرساخت‌های حیاتی و آنچه مجازات جمعی خواند را از پیامدهای تداوم این وضعیت برشمرد.
وزیر امور خارجه همچنین با اشاره به گسترش دامنه درگیری‌ها در منطقه، بر ضرورت جلوگیری از تبدیل‌شدن تجاوز و تشدید تنش به روندی عادی در مناسبات بین‌المللی تأکید کرد.
از نگاه عراقچی، خطر اصلی آن است که استفاده از زور دیگر به‌عنوان آخرین راه‌حل تلقی نشود، بلکه به ابزاری برای تغییر موازنه‌های سیاسی و امنیتی تبدیل شود. او هشدار داد که ادامه چنین روندی می‌تواند مرزهای پذیرفته‌شده حقوق بین‌الملل را بیش از پیش تضعیف کند.
حقوق بین‌الملل؛ معیار مشترک جامعه جهانی
بخش دیگری از سخنان وزیر امور خارجه به جایگاه حقوق بین‌الملل و ضرورت اجرای برابر آن اختصاص داشت. عراقچی تأکید کرد اگر قوانین بین‌المللی در مواردی که با منافع قدرت‌های بزرگ در تضاد قرار می‌گیرند نادیده گرفته شوند، سخن گفتن از حاکمیت قانون دشوار خواهد بود.
او همچنین بر جهان‌شمول بودن حقوق بشر تأکید کرد و گفت حقوق بشر نمی‌تواند برای برخی ملت‌ها حقی ذاتی و برای دیگران امتیازی مشروط تلقی شود.
به گفته وزیر امور خارجه، نهادهای بین‌المللی و در رأس آنها سازمان ملل متحد، برای حفظ اعتبار و مشروعیت خود باید بتوانند در برابر نقض حقوق بین‌الملل و تجاوز واکنش مؤثر نشان دهند. با این حال، عراقچی راه‌حل مشکلات موجود را کنار گذاشتن چندجانبه‌گرایی ندانست و برعکس، خواستار تقویت چندجانبه‌گرایی واقعی، مؤثر و عادلانه شد.
او بر این باور است که جهان امروز بیش از هر زمان دیگری به همکاری میان کشورها و سازوکارهای بین‌المللی نیاز دارد؛ اما این همکاری زمانی می‌تواند اثربخش باشد که بر پایه عدالت، برابری و احترام متقابل شکل گیرد.
هزینه‌های جنگ فراتر از میدان نبرد
یکی از محورهای مهم سخنان عراقچی، پیامدهای گسترده جنگ برای جوامع بود. او تأکید کرد که هزینه جنگ تنها در میدان نبرد محاسبه نمی‌شود و آثار آن سال‌ها بر زندگی مردم، اقتصاد، امنیت و آینده نسل‌ها باقی می‌ماند.
وزیر امور خارجه گفت هزینه‌های مالی جنگ در نهایت بر دوش جوامع و مالیات‌دهندگان قرار می‌گیرد، اما سنگین‌ترین هزینه را مردم عادی با از دست دادن جان، خانه، امنیت و آینده خود پرداخت می‌کنند.
از این منظر، عراقچی خواستار تغییر نگاه به مفهوم امنیت شد؛ تغییری که در آن توسعه، رفاه و کرامت انسانی نیز بخشی از امنیت کشورها و جوامع تلقی شود.
او تأکید کرد جهان به نسل دیگری از جنگ‌های بی‌پایان، استقرار نیروهای نظامی بیشتر و افزایش مداخلات خارجی نیاز ندارد. به گفته وی، مسیر جایگزین باید بر توسعه پایدار، احترام به حاکمیت کشورها، حمایت از غیرنظامیان و اجرای برابر حقوق بین‌الملل استوار باشد.
امنیت منطقه‌ای با مشارکت کشورهای منطقه
وزیر امور خارجه در بخش دیگری از سخنان خود به موضوع امنیت خاورمیانه پرداخت و تأکید کرد امنیت پایدار منطقه نمی‌تواند از خارج از منطقه دیکته شود.
عراقچی بر این باور است که کشورهای منطقه باید خود درباره مسائل امنیتی، ثبات، توسعه و آینده مشترکشان گفت‌وگو کنند و راهکارهای مورد نیاز را بدون مداخله قدرت‌های خارجی بیابند.
او این رویکرد را برای جمهوری اسلامی ایران صرفاً یک دیدگاه نظری ندانست و آن را نتیجه تجربه تاریخی منطقه عنوان کرد. از نگاه تهران، امنیت پایدار زمانی شکل می‌گیرد که کشورهای منطقه بر پایه گفت‌وگو، اعتمادسازی، همکاری و احترام متقابل حرکت کنند، نه از مسیر افزایش حضور نظامی قدرت‌های خارجی و تحمیل اراده آنان.
این دیدگاه بر ضرورت تقویت سازوکارهای منطقه‌ای و افزایش نقش کشورهای منطقه در تصمیم‌گیری درباره آینده امنیتی و اقتصادی خود تأکید دارد.
بازگشت توسعه به مرکز توجه
عراقچی در جمع‌بندی سخنان خود، وضعیت کنونی جهان را در برابر یک انتخاب مهم توصیف کرد: ادامه مسیر نظامی‌گری، مداخله و تقابل یا حرکت به سوی توسعه، همکاری و صلح پایدار.
او تأکید کرد که تغییر مسیر جهانی نباید به آینده‌ای نامعلوم موکول شود و جامعه بین‌المللی باید از هم‌اکنون برای اصلاح روندهای موجود اقدام کند.
از نگاه وزیر امور خارجه، توسعه باید دوباره در مرکز توجه نظام بین‌الملل قرار گیرد و کرامت انسان بر محاسبات قدرت مقدم باشد. همچنین عدالت نباید به موضوعی گزینشی تبدیل شود و حقوق بین‌الملل باید برای همه کشورها و ملت‌ها به‌صورت برابر اجرا شود.
پیام اصلی سخنان عراقچی در مجمع گفت‌وگوی جهانی ۲۰۲۶ را می‌توان در ضرورت بازتعریف مفهوم امنیت و قدرت در جهان امروز خلاصه کرد؛ جهانی که به اعتقاد او برای عبور از چرخه جنگ و بحران، نیازمند تقویت دیپلماسی، چندجانبه‌گرایی، احترام به حاکمیت کشورها و قرار دادن توسعه و کرامت انسانی در مرکز مناسبات بین‌المللی است.
در این چارچوب، تغییر مسیر از نظامی‌گری به توسعه پایدار، از مداخله به همکاری و از تقابل به گفت‌وگو، نه صرفاً یک انتخاب سیاسی، بلکه ضرورتی برای کاهش هزینه‌های انسانی و جلوگیری از تکرار جنگ‌های فرسایشی و بحران‌های منطقه‌ای عنوان شده است.

منبع خبر: جمهور آنلاین